Dodatkowe opcje drukowania:
pokaż wersje przyszłe
 
Drukuj

Ustawa z dnia 17.11.1964 r. Kodeks postępowania cywilnego

www.przepisy.gofin.pl
wydawca: Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o. ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp.
www.gofin.pl    sklep internetowy: www.sklep.gofin.pl

Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
 uwzględniający ww. zmiany
 
 
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 
 
 
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 Dz. U. z 2014 r. poz. 101
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 
 zmieniony przez
 
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
 zmieniony przez
 
 zmieniony przez
 
 zmieniony przez
 
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 Dz. U. z 2018 r. poz. 155
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
Wyświetl wersje poprzedzające
 Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 
 zmieniony przez
 
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
Wyświetl wcześniejsze wersje
2019.04.21 - bieżąca
 zmieniony przez
Wyświetl późniejsze wersje
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 zmieniony przez
 
 zmieniony przez
 zmieniony przez

Uwaga od redakcji:
Zmiany, które wchodzą w życie w wybranej wersji czasowej - zaznaczono kolorem

Tytuł wstępny

Przepisy ogólne

Istniejące wersje czasowe art. 1
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 1. Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne).

Uwaga:
Na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10.07.2000 r. (Dz. U. z 2000 r. nr 55, poz. 665), z dniem 17.07.2000 r. art. 1 rozumiany w ten sposób, iż w zakresie pojęcia "sprawy cywilnej" nie mogą się mieścić roszczenia dotyczące zobowiązań pieniężnych, których źródło stanowi decyzja administracyjna, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Art. 2. § 1. Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy.

§ 1a. (uchylony)

§ 2. (uchylony)

§ 3. Nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów.

Istniejące wersje czasowe art. 3
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 3. Strony i uczestnicy postępowania obowiązani są dokonywać czynności procesowych zgodnie z dobrymi obyczajami, dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody.

Art. 4. (uchylony)

Istniejące wersje czasowe art. 5
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2017.01.01
zmieniony przez
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 5. W razie uzasadnionej potrzeby sąd może udzielić stronom i uczestnikom postępowania występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych.

Istniejące wersje czasowe art. 6
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 6. § 1. Sąd powinien przeciwdziałać przewlekaniu postępowania i  dążyć do tego, aby rozstrzygnięcie nastąpiło na pierwszym posiedzeniu, jeżeli jest to możliwe bez szkody dla wyjaśnienia sprawy.

§ 2. Strony i uczestnicy postępowania obowiązani są przytaczać wszystkie okoliczności faktyczne i dowody bez zwłoki, aby postępowanie mogło być przeprowadzone sprawnie i szybko.

Art. 7. Prokurator może żądać wszczęcia postępowania w każdej sprawie, jak również wziąć udział w każdym toczącym się już postępowaniu, jeżeli według jego oceny wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli lub interesu społecznego. W sprawach niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego prokurator może wytaczać powództwa tylko w wypadkach wskazanych w ustawie.

Istniejące wersje czasowe art. 8
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 8. Organizacje pozarządowe, których zadanie statutowe nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, mogą dla ochrony praw obywateli, w wypadkach przewidzianych w ustawie, wszcząć postępowanie oraz wziąć udział w toczącym się postępowaniu.

Istniejące wersje czasowe art. 9
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.07.01
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2015.03.27
zmieniony przez
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 9. § 1. Rozpoznawanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strony i uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi z tych akt.

§ 2. Strony i uczestnicy postępowania mają prawo do otrzymania z akt sprawy zapisu dźwięku, chyba że protokół został sporządzony wyłącznie pisemnie.

Istniejące wersje czasowe art. 10
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.01.01
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 10. W sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd powinien w każdym stanie postępowania dążyć do ich ugodowego załatwienia. W tych sprawach strony mogą także zawrzeć ugodę przed mediatorem.

Art. 11. Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Jednakże osoba, która nie była oskarżona, może powoływać się w postępowaniu cywilnym na wszelkie okoliczności wyłączające lub ograniczające jej odpowiedzialność cywilną.

Art. 12. Roszczenia majątkowe wynikające z przestępstwa mogą być dochodzone w postępowaniu cywilnym albo w wypadkach w ustawie przewidzianych w postępowaniu karnym.

Art. 13. § 1. Sąd rozpoznaje sprawy w procesie, chyba że ustawa stanowi inaczej. W wypadkach przewidzianych w ustawie sąd rozpoznaje sprawy według przepisów o postępowaniach odrębnych.

§ 2. Przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w niniejszym kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

Art. 14. (uchylony)

Część pierwsza

Postępowanie rozpoznawcze

Księga pierwsza

Proces

Tytuł I

Sąd

Dział I

Właściwość sądu

Przepis wstępny

Art. 15. § 1. Sąd właściwy w chwili wniesienia pozwu pozostaje właściwy aż do ukończenia postępowania, choćby podstawy właściwości zmieniły się w toku sprawy.

§ 2. Sąd nie może uznać, że jest niewłaściwy, jeżeli w toku postępowania stał się właściwy.

Rozdział 1

Właściwość rzeczowa

Oddział 1

Podstawy właściwości

Art. 16. Sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych.

§ 2. (uchylony)

Istniejące wersje czasowe art. 17
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2009.06.13
zmieniony przez
2010.01.01
zmieniony przez
2010.09.25
zmieniony przez
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.05.25
zmieniony przez
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 17. Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy:

    1) o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o rozwiązanie przysposobienia;

    2) o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych;

    3) o roszczenia wynikające z Prawa prasowego;

    4) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami, o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz spraw rozpoznawanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym;

    41) o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni;

    42) o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie nieistnienia uchwał organów osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną;

    43) o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji;

    44) o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem;

    5) (uchylony)

    6) (uchylony)

Art. 18. § 1. Jeżeli przy rozpoznawaniu sprawy w sądzie rejonowym powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd ten może przekazać sprawę do rozpoznania sądowi okręgowemu. Postanowienie o przekazaniu sprawy wymaga uzasadnienia.

§ 2. Sąd okręgowy może przed pierwszą rozprawą odmówić przyjęcia sprawy do rozpoznania i zwrócić sprawę sądowi rejonowemu, jeżeli uzna, że poważne wątpliwości nie zachodzą. Postanowienie zapada na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów i wymaga uzasadnienia. Ponowne przekazanie tej samej sprawy przez sąd rejonowy nie jest dopuszczalne.

Oddział 2

Wartość przedmiotu sporu

Art. 19. § 1. W sprawach o roszczenia pieniężne, zgłoszone choćby w zamian innego przedmiotu, podana kwota pieniężna stanowi wartość przedmiotu sporu.

§ 2. W innych sprawach majątkowych powód obowiązany jest oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną wartość przedmiotu sporu, uwzględniając postanowienia zawarte w artykułach poniższych.

Art. 20. Do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek, pożytków i kosztów, żądanych obok roszczenia głównego.

Art. 21. Jeżeli powód dochodzi pozwem kilku roszczeń, zlicza się ich wartość.

Art. 22. W sprawach o prawo do świadczeń powtarzających się wartość przedmiotu sporu stanowi suma świadczeń za jeden rok, a jeżeli świadczenia trwają krócej niż rok - za cały czas ich trwania.

Art. 23. W sprawach o istnienie, unieważnienie albo rozwiązanie umowy najmu lub dzierżawy, o wydanie albo odebranie przedmiotu najmu lub dzierżawy, wartość przedmiotu sporu stanowi przy umowach zawartych na czas oznaczony - suma czynszu za czas sporny, lecz nie więcej niż za rok; przy umowach zawartych na czas nieoznaczony - suma czynszu za okres trzech miesięcy.

Art. 231. W sprawach o roszczenia pracowników dotyczące nawiązania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy wartość przedmiotu sporu stanowi, przy umowach na czas określony - suma wynagrodzenia za pracę za okres sporny, lecz nie więcej niż za rok, a przy umowach na czas nieokreślony - za okres jednego roku.

Art. 232. W sprawach o wydanie nieruchomości posiadanej bez tytułu prawnego lub na podstawie tytułu innego niż najem lub dzierżawa wartość przedmiotu sporu oblicza się przyjmując, stosownie do rodzaju nieruchomości i sposobu korzystania z niej, podaną przez powoda sumę odpowiadającą trzymiesięcznemu czynszowi najmu lub dzierżawy należnemu od danego rodzaju nieruchomości.

Art. 24. W sprawach o zabezpieczenie, zastaw lub hipotekę wartość przedmiotu sporu stanowi suma wierzytelności. Jeżeli jednak przedmiot zabezpieczenia lub zastawu ma mniejszą wartość niż wierzytelność, rozstrzyga wartość mniejsza.

Art. 25. § 1. Sąd może na posiedzeniu niejawnym sprawdzić wartość przedmiotu sporu oznaczoną przez powoda i zarządzić w tym celu dochodzenie.

§ 2. Po doręczeniu pozwu sprawdzenie nastąpić może jedynie na zarzut pozwanego, zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy.

§ 3. Jeżeli sąd w wyniku sprawdzenia wartości przedmiotu sporu uzna się za niewłaściwy, przekaże sprawę sądowi właściwemu; jeżeli jest kilka sądów właściwych - przekaże temu z nich, który wskaże powód.

Art. 26. Po ustaleniu w myśl artykułu poprzedzającego, wartość przedmiotu sporu nie podlega ponownemu badaniu w dalszym toku postępowania.

Rozdział 2

Właściwość miejscowa

Oddział 1

Właściwość ogólna

Art. 27. § 1. Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania.

§ 2. Miejsce zamieszkania określa się według przepisów kodeksu cywilnego.

Art. 28. Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, ogólną właściwość oznacza się według miejsca jego pobytu w Polsce, a gdy nie jest ono znane lub nie leży w Polsce - według ostatniego miejsca zamieszkania pozwanego w Polsce.

Art. 29. Powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytacza się według siedziby państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie.

Art. 30. Powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi niebędącemu osobą fizyczną wytacza się według miejsca ich siedziby.

Oddział 2

Właściwość przemienna

Art. 31. Powództwo w sprawach objętych przepisami oddziału niniejszego wytoczyć można bądź według przepisów o właściwości ogólnej, bądź przed sąd oznaczony w przepisach poniższych.

Istniejące wersje czasowe art. 32
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2009.06.13
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 32. Powództwo o roszczenie alimentacyjne oraz o ustalenie pochodzenia dziecka i związane z tym roszczenia wytoczyć można według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej.

Art. 33. Powództwo o roszczenie majątkowe przeciwko przedsiębiorcy można wytoczyć przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład główny lub oddział, jeżeli roszczenie pozostaje w związku z działalnością tego zakładu lub oddziału.

Istniejące wersje czasowe art. 34
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 34. Powództwo o zawarcie umowy, ustalenie jej treści, o zmianę umowy oraz o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, a także o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy można wytoczyć przed sąd miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno być stwierdzone dokumentem.

Art. 35. Powództwo o roszczenie z czynu niedozwolonego wytoczyć można przed sąd, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.

Art. 36. Powództwo o zapłatę należności za prowadzenie sprawy wytoczyć można przed sąd miejsca, gdzie pełnomocnik procesowy sprawę prowadził.

Art. 37. Powództwo o roszczenie ze stosunku najmu lub dzierżawy nieruchomości wytoczyć można przed sąd miejsca położenia nieruchomości.

Art. 371. § 1. Powództwo przeciwko zobowiązanemu z weksla lub czeku można wytoczyć przed sąd miejsca płatności.

§ 2. Kilku zobowiązanych z weksla lub czeku można łącznie pozwać przed sąd miejsca płatności lub sąd właściwości ogólnej dla akceptanta albo wystawcy weksla własnego lub czeku.

Oddział 3

Właściwość wyłączna

Art. 38. § 1. Powództwo o własność lub o inne prawa rzeczowe na nieruchomości, jak również powództwo o posiadanie nieruchomości można wytoczyć wyłącznie przed sąd miejsca jej położenia. Jeżeli przedmiotem sporu jest służebność gruntowa, właściwość oznacza się według położenia nieruchomości obciążonej.

§ 2. Właściwość powyższa rozciąga się na roszczenia osobiste związane z prawami rzeczowymi i dochodzone łącznie z nimi przeciwko temu samemu pozwanemu.

Istniejące wersje czasowe art. 39
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2015.08.17
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 39. Powództwo z tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z tytułu zapisu, polecenia oraz innych rozrządzeń testamentowych wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

Art. 40. Powództwo ze stosunku członkostwa spółdzielni, spółki lub stowarzyszenia wytacza się wyłącznie według miejsca ich siedziby.

Istniejące wersje czasowe art. 41
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2009.07.01
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 41. Powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Z braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a jeżeli i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda.

Art. 42. Powództwo ze stosunku między rodzicami a dziećmi oraz między przysposabiającym a przysposobionym wytacza się wyłącznie przed sąd miejsca zamieszkania powoda, jeżeli brak jest podstaw do wytoczenia powództwa według przepisów o właściwości ogólnej.

Oddział 4

Przepisy szczególne

Art. 43. § 1. Jeżeli uzasadniona jest właściwość kilku sądów albo jeżeli powództwo wytacza się przeciwko kilku osobom, dla których według przepisów o właściwości ogólnej właściwe są różne sądy, wybór między tymi sądami należy do powoda.

§ 2. To samo dotyczy wypadku, gdy nieruchomość, której położenie jest podstawą oznaczenia właściwości sądu, jest położona w kilku okręgach sądowych.

Art. 44. Jeżeli sąd właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub podjąć innej czynności, sąd nad nim przełożony wyznaczy na posiedzeniu niejawnym inny sąd.

Art. 45. Jeżeli w myśl przepisów kodeksu nie można na podstawie okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej, Sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo.

Istniejące wersje czasowe art. 46
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.01.01
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 46. § 1. Strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących w przyszłości wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie postanowiły inaczej lub jeżeli powód nie złożył pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Strony mogą również ograniczyć umową pisemną prawo wyboru powoda pomiędzy kilku sądami właściwymi dla takich sporów.

§ 2. Strony nie mogą jednak zmieniać właściwości wyłącznej.

Dział II

Skład sądu

Istniejące wersje czasowe art. 47
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2009.06.13
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 47. § 1. W pierwszej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

§ 2. W pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników rozpoznaje sprawy:

    1) z zakresu prawa pracy o:

      a) ustalenie istnienia, nawiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia i o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy,

      b) naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu i o roszczenia z tym związane,

      c) odszkodowanie lub zadośćuczynienie w wyniku stosowania mobbingu;

    2) ze stosunków rodzinnych o:

      a) rozwód,

      b) separację,

      c) ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa,

      d) rozwiązanie przysposobienia.

§ 3. Postanowienia poza rozprawą oraz zarządzenia wydaje przewodniczący.

§ 4. Prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów zawodowych, jeżeli uzna to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy.

Art. 471. Referendarz sądowy może wykonywać czynności w postępowaniu cywilnym w wypadkach wskazanych w ustawie. W zakresie powierzonych mu czynności referendarz sądowy ma kompetencje sądu, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Dział III

Wyłączenie sędziego

Istniejące wersje czasowe art. 48
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.09.25
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.04.03
zmieniony przez
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 48. § 1. Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:

    1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;

    2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;

    3) w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;

    4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był radcą prawnym jednej ze stron;

    5) w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu prawnego z  jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w  sprawach, w których występował jako prokurator;

    Uwaga:
    Na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20.07.2004 r. (Dz. U. z 2004 r. nr 169, poz. 1783), z dniem 30.07.2003 r. art. 48 § 1 pkt 5 w związku z art. 401 pkt 1 i art. 379 pkt 4 niniejszej ustawy, w zakresie, w jakim ogranicza wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy tylko do spraw, w których rozstrzyganiu brał udział w instancji bezpośrednio niższej, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

    6) w sprawach o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, jeżeli brał udział w wydaniu tego orzeczenia.

§ 2. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli.

§ 3. Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o  wznowienie, nie może orzekać co do tej skargi.

Istniejące wersje czasowe art. 49
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2009.07.01
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 49. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 48, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

Istniejące wersje czasowe art. 50
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 50. § 1. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.

§ 2. Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana.

§ 3. Aż do rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie sędzia może spełniać tylko czynności niecierpiące zwłoki.

Istniejące wersje czasowe art. 51
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 51. Sędzia powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie.

Istniejące wersje czasowe art. 52
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 52. § 1. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy, a gdyby sąd ten nie mógł wydać postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów - sąd nad nim przełożony.

§ 2. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów zawodowych po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

Art. 53. (utracił moc)

Istniejące wersje czasowe art. 531
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2011.07.20
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 531. Ponowny wniosek o wyłączenie sędziego oparty na tych samych okolicznościach podlega odrzuceniu bez składania wyjaśnień przez sędziego, którego dotyczy. O odrzuceniu orzeka sąd rozpoznający sprawę. Przepis art. 51 stosuje się odpowiednio. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

Istniejące wersje czasowe art. 54
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 54. Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do wyłączenia referendarza sądowego, ławnika, jak również innych organów sądowych oraz prokuratora. Wniosek o wyłączenie referendarza sądowego oraz ławnika sąd rozstrzyga zgodnie z przepisami poprzedzającymi, a wniosek o wyłączenie pozostałych osób przekazuje odpowiedniemu organowi nadrzędnemu.

Tytuł II

Prokurator

Art. 55. Prokurator, wytaczając powództwo na rzecz oznaczonej osoby, powinien ją wskazać w pozwie. Nie dotyczy to spraw niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Art. 56. § 1. Osobę, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, sąd zawiadamia o tym, doręczając jej odpis pozwu. Osoba ta może wstąpić do sprawy w każdym jej stanie w charakterze powoda; w tym wypadku do udziału prokuratora w sprawie stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie jednolitym.

§ 2. Prokurator nie może samodzielnie rozporządzać przedmiotem sporu.

Art. 57. Jeżeli prokurator, wytaczając powództwo, nie działa na rzecz oznaczonej osoby, wnosi on pozew przeciwko wszystkim osobom będącym stronami stosunku prawnego, którego dotyczy powództwo.

Art. 58. Wyrok prawomocny zapadły w sprawie wytoczonej przez prokuratora ma powagę rzeczy osądzonej pomiędzy stroną, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, a stroną przeciwną. Jednakże w sprawach o roszczenia majątkowe prawomocne rozstrzygnięcie sprawy nie pozbawia strony zainteresowanej, która nie brała udziału w sporze, możności dochodzenia swoich roszczeń w całości lub w tej części, w której nie zostały zasądzone.

Art. 59. Sąd zawiadamia prokuratora o każdej sprawie, w której udział jego uważa za potrzebny.

Art. 60. § 1. Prokurator może wstąpić do postępowania w każdym jego stadium. Prokurator nie jest związany z żadną ze stron. Może on składać oświadczenia i zgłaszać wnioski, jakie uzna za celowe, oraz przytaczać fakty i dowody na ich potwierdzenie. Od chwili, kiedy prokurator zgłosił udział w postępowaniu, należy mu doręczać pisma procesowe, zawiadomienia o terminach i posiedzeniach oraz orzeczenia sądowe.

§ 2. Prokurator może zaskarżyć każde orzeczenie sądowe, od którego służy środek odwoławczy. Terminy do zaskarżenia orzeczeń sądowych, ustanowione dla stron, wiążą również prokuratora.

Istniejące wersje czasowe tytułu III
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Tytuł III

 Organizacje pozarządowe

Istniejące wersje czasowe art. 61
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 61. § 1. Organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych mogą, za zgodą osoby fizycznej wyrażoną na piśmie, wytaczać powództwa na jej rzecz w sprawach o:

    1) alimenty;

    2) ochronę środowiska;

    3) ochronę konsumentów;

    4) ochronę praw własności przemysłowej;

    5) ochronę równości oraz niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli.

§ 2. W sprawach wymienionych w § 1 organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych mogą, za zgodą osoby fizycznej wyrażoną na piśmie, przystąpić do niej w toczącym się postępowaniu.

§ 3. Za zgodą przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, wyrażoną na piśmie, organizacja pozarządowa, której jest on członkiem, może na jego rzecz wytoczyć powództwo lub przystąpić do niego w toczącym się postępowaniu w sporze z innym przedsiębiorcą o roszczenia wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej.

§ 4. Do pozwu lub pisma obejmującego przystąpienie organizacja pozarządowa dołącza wyrażoną na piśmie zgodę osoby fizycznej.

Istniejące wersje czasowe art. 62
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 62. § 1. Do organizacji pozarządowych wytaczających powództwa na rzecz osób fizycznych stosuje się odpowiednio przepisy o prokuratorze wytaczającym powództwo na rzecz oznaczonej osoby, z wyjątkiem art. 58 zdanie drugie.

§ 2. Do przystąpienia organizacji pozarządowych do strony w toczącym się postępowaniu stosuje się odpowiednio przepisy o interwencji ubocznej, do której nie mają odpowiedniego zastosowania przepisy o współuczestnictwie jednolitym.

Istniejące wersje czasowe art. 63
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 63. Organizacje pozarządowe wymienione w artykułach poprzedzających, które nie uczestniczą w sprawie, mogą przedstawiać sądowi istotny dla sprawy pogląd wyrażony w uchwale lub w oświadczeniu ich należycie umocowanych organów.

Tytuł IIIa

Państwowa Inspekcja Pracy

Art. 631. W sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy inspektorzy pracy mogą wytaczać powództwa na rzecz obywateli, a także wstępować, za zgodą powoda, do postępowania w tych sprawach w każdym jego stadium.

Art. 632. W sprawach wymienionych w artykule poprzedzającym do inspektorów pracy stosuje się odpowiednio przepisy o prokuratorze.

Tytuł IIIb

Powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów

Istniejące wersje czasowe art. 633
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 633. W sprawach o ochronę konsumentów powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów może wytaczać powództwa na rzecz obywateli, a także wstępować, za zgodą powoda, do postępowania w tych sprawach w każdym jego stadium.

Art. 634. W sprawach, o których mowa w art. 633, do powiatowego (miejskiego) rzecznika konsumentów stosuje się odpowiednio przepisy o prokuratorze.

Tytuł IV

Strony

Dział I

Zdolność sądowa i procesowa

Istniejące wersje czasowe art. 64
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 64. § 1. Każda osoba fizyczna i prawna ma zdolność występowania w procesie jako strona (zdolność sądowa).

§ 11. Zdolność sądową mają także jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną.

§ 2. (uchylony)

Istniejące wersje czasowe art. 65
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 65. § 1. Zdolność do czynności procesowych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 64 § 11.

§ 2. Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność procesową w sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie.

Art. 66. Osoba fizyczna niemająca zdolności procesowej może podejmować czynności procesowe tylko przez swego przedstawiciela ustawowego.

Istniejące wersje czasowe art. 67
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2015.11.19
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2017.01.01
zmieniony przez
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 67. § 1. Osoby prawne oraz jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 64 § 11, dokonują czynności procesowych przez swoje organy albo przez osoby uprawnione do działania w ich imieniu.

§ 2. Za Skarb Państwa podejmuje czynności procesowe organ państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej. W zakresie określonym odrębną ustawą za Skarb Państwa czynności procesowe podejmuje Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa.

§ 3. (uchylony)

Istniejące wersje czasowe art. 68
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.01.01
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 68. Przedstawiciel ustawowy, organy oraz osoby wymienione w art. 67, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności procesowej. Zdania pierwszego nie stosuje się w przypadku dokonania czynności procesowej w elektronicznym postępowaniu upominawczym, jednak przedstawiciel ustawowy i organy oraz osoby wymienione w art. 67 mają obowiązek wskazać podstawę swojego umocowania.

Istniejące wersje czasowe art. 69
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.03.15
zmieniony przez
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 69. Dla strony niemającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania, sąd na wniosek strony przeciwnej ustanowi kuratora, jeżeli strona ta podejmuje przeciwko drugiej stronie czynność procesową niecierpiącą zwłoki. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Art. 70. § 1. Jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy w tym celu odpowiedni termin. W wypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się o to do właściwego sądu opiekuńczego.

§ 2. Sąd może dopuścić tymczasowo do czynności stronę niemającą zdolności sądowej lub procesowej albo osobę niemającą należytego ustawowego umocowania, z zastrzeżeniem, że przed upływem wyznaczonego terminu braki będą uzupełnione, a czynności zatwierdzone przez powołaną do tego osobę.

Art. 71. Jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie w zakresie, w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie.

Dział II

Współuczestnictwo w sporze

Art. 72. § 1. Kilka osób może w jednej sprawie występować w roli powodów lub pozwanych, jeżeli przedmiot sporu stanowią:

    1) prawa lub obowiązki im wspólne lub oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej (współuczestnictwo materialne);

    2) roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju, oparte na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej, jeżeli ponadto właściwość sądu jest uzasadniona dla każdego z roszczeń lub zobowiązań z osobna, jako też dla wszystkich wspólnie (współuczestnictwo formalne).

§ 2. Jeżeli przeciwko kilku osobom sprawa może toczyć się tylko łącznie (współuczestnictwo konieczne), przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się także do osób, których udział w sprawie uzasadniałby jej rozpoznanie w postępowaniu odrębnym.

§ 3. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio w wypadku współuczestnictwa materialnego, innego niż współuczestnictwo konieczne.

Art. 73. § 1. Każdy współuczestnik działa w imieniu własnym.

§ 2. W wypadku jednak, gdy z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok dotyczyć ma niepodzielnie wszystkich współuczestników (współuczestnictwo jednolite), czynności procesowe współuczestników działających są skuteczne wobec niedziałających. Do zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa potrzeba zgody wszystkich współuczestników.

Art. 74. Każdy ze współuczestników sporu ma prawo samodzielnie popierać sprawę. Na posiedzenie sądowe wzywa się wszystkich tych współuczestników, co do których sprawa nie jest zakończona.

Dział III

Interwencja główna i uboczna

Art. 75. Kto występuje z roszczeniem o rzecz lub prawo, o które sprawa toczy się pomiędzy innymi osobami, może aż do zamknięcia rozprawy w pierwszej instancji wytoczyć powództwo o tę rzecz lub prawo przeciwko obu stronom przed sąd, w którym toczy się sprawa (interwencja główna).

Art. 76. Kto ma interes prawny w tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść jednej ze stron, może w każdym stanie sprawy aż do zamknięcia rozprawy w drugiej instancji przystąpić do tej strony (interwencja uboczna).

Art. 77. § 1. Wstąpienie swe do sprawy interwenient uboczny powinien zgłosić w piśmie, w którym poda, jaki ma interes prawny we wstąpieniu i do której ze stron przystępuje. Pismo to należy doręczyć obu stronom.

§ 2. Interwenient uboczny może ze wstąpieniem do sprawy połączyć dokonanie innej czynności procesowej.

Art. 78. § 1. Każda ze stron może zgłosić opozycję przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego, jednakże nie później niż przy rozpoczęciu najbliższej rozprawy.

§ 2. Sąd oddali opozycję po przeprowadzeniu co do niej rozprawy, jeżeli interwenient uprawdopodobni, że ma interes prawny we wstąpieniu do sprawy.

§ 3. Mimo wniesienia opozycji interwenient uboczny bierze udział w sprawie, dopóki orzeczenie uwzględniające opozycję nie stanie się prawomocne. W razie prawomocnego uwzględnienia opozycji czynności interwenienta ubocznego uważane będą za niebyłe.

Art. 79. Interwenient uboczny jest uprawniony do wszelkich czynności procesowych dopuszczalnych według stanu sprawy. Nie mogą one jednak pozostawać w sprzeczności z czynnościami i oświadczeniami strony, do której przystąpił.

Art. 80. Interwenientowi ubocznemu należy od chwili jego wstąpienia do sprawy doręczać, tak jak stronie, zawiadomienia o terminach i posiedzeniach sądowych, jako też orzeczenia sądu.

Art. 81. Jeżeli z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok w sprawie ma odnieść bezpośredni skutek prawny w stosunku między interwenientem a przeciwnikiem strony, do której interwenient przystąpił, do stanowiska interwenienta w procesie stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie jednolitym.

Art. 82. Interwenient uboczny nie może w stosunku do strony, do której przystąpił, podnieść zarzutu, że sprawa została rozstrzygnięta błędnie albo że strona ta prowadziła proces wadliwie, chyba że stan sprawy w chwili przystąpienia interwenienta uniemożliwił mu korzystanie ze środków obrony albo że strona umyślnie lub przez niedbalstwo nie skorzystała ze środków, które nie były interwenientowi znane.

Art. 83. Za zgodą stron interwenient uboczny może wejść na miejsce strony, do której przystąpił.

Dział IV

Przypozwanie

Art. 84. § 1. Strona, której w razie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia przysługiwałoby roszczenie względem osoby trzeciej albo przeciwko której osoba trzecia mogłaby wystąpić z roszczeniem, może zawiadomić taką osobę o toczącym się procesie i wezwać ją do wzięcia w nim udziału.

§ 2. W tym celu strona wnosi do sądu pismo procesowe wskazujące przyczynę wezwania i stan sprawy. Pismo to doręcza się niezwłocznie osobie trzeciej, która może zgłosić swe przystąpienie do strony jako interwenient uboczny.

Art. 85. Skutki związane z interwencją uboczną określone w art. 82 powstają w stosunku do wezwanego, który nie zgłosił przystąpienia, z chwilą, w której przystąpienie było możliwe.

Dział V

Pełnomocnicy procesowi

Art. 86. Strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników.

Istniejące wersje czasowe art. 87
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2009.06.13
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2015.10.18
zmieniony przez
2016.01.01
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 87. § 1. Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, a w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy, a ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.

§ 2. Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Osoba prawna prowadząca, na podstawie odrębnych przepisów, obsługę prawną przedsiębiorcy, osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej może udzielić pełnomocnictwa procesowego - w imieniu podmiotu, którego obsługę prawną prowadzi - adwokatowi lub radcy prawnemu, jeżeli została do tego upoważniona przez ten podmiot.

§ 3. W sprawach o ustalenie i zaprzeczenie pochodzenia dziecka i o roszczenia alimentacyjne pełnomocnikiem może być również przedstawiciel właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacji społecznej, mającej na celu udzielanie pomocy rodzinie.

§ 4. W sprawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego pełnomocnikiem rolnika może być również przedstawiciel organizacji zrzeszającej rolników indywidualnych, której rolnik jest członkiem.

§ 5. W sprawach związanych z ochroną praw konsumentów pełnomocnikiem może być przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należy ochrona konsumentów.

§ 6. W sprawach związanych z ochroną własności przemysłowej pełnomocnikiem twórcy projektu wynalazczego może być również przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należą sprawy popierania własności przemysłowej i udzielania pomocy twórcom projektów wynalazczych.

Istniejące wersje czasowe art. 871
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2015.11.19
zmieniony przez
2015.11.30
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2017.01.01
zmieniony przez
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 871. § 1. W postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych. Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji.

§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się w postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oraz gdy stroną, jej organem, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, a także gdy stroną, jej organem lub jej przedstawicielem ustawowym jest adwokat, radca prawny lub radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

§ 3. Przepisu § 1 nie stosuje się także wtedy, gdy zastępstwo procesowe Skarbu Państwa jest wykonywane przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa.

Art. 88. Pełnomocnictwo może być albo procesowe - bądź to ogólne, bądź do prowadzenia poszczególnych spraw - albo do niektórych tylko czynności procesowych.

Istniejące wersje czasowe art. 89
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.01.01
zmieniony przez
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2017.01.01
zmieniony przez
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 89. § 1. Pełnomocnik jest obowiązany przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa wraz z odpisem dla strony przeciwnej. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Zdania pierwszego nie stosuje się w przypadku dokonania czynności procesowej w elektronicznym postępowaniu upominawczym, jednak pełnomocnik powinien powołać się na pełnomocnictwo, wskazując jego datę, zakres oraz okoliczności wymienione w art. 87.

§ 2. W toku sprawy pełnomocnictwo może być udzielone ustnie na posiedzeniu sądu przez oświadczenie złożone przez stronę i wciągnięte do protokołu.

§ 3. (uchylony)

Art. 90. Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pełnomocnictwo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała.

Art. 91. Pełnomocnictwo procesowe obejmuje z samego prawa umocowanie do:

    1) wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, nie wyłączając powództwa wzajemnego, skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego ich wniesieniem, jako też wniesieniem interwencji głównej przeciwko mocodawcy;

    2) wszelkich czynności dotyczących zabezpieczenia i egzekucji;

    3) udzielenia dalszego pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu;

    4) zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa, jeżeli czynności te nie zostały wyłączone w danym pełnomocnictwie;

    5) odbioru kosztów procesu od strony przeciwnej.

Art. 92. Zakres, czas trwania i skutki umocowania szerszego niż pełnomocnictwo procesowe, jak również umocowanie do poszczególnych czynności procesowych, ocenia się według treści pełnomocnictwa oraz przepisów prawa cywilnego.

Art. 93. Mocodawca stawający jednocześnie z pełnomocnikiem może niezwłocznie prostować lub odwoływać oświadczenia pełnomocnika.

Art. 94. § 1. Wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku do sądu z chwilą zawiadomienia go o tym, w stosunku zaś do przeciwnika i innych uczestników - z chwilą doręczenia im tego zawiadomienia przez sąd.

§ 2. Adwokat lub radca prawny, który wypowiedział pełnomocnictwo, obowiązany jest działać za stronę jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca zwolni go od tego obowiązku. Każdy inny pełnomocnik powinien, mimo wypowiedzenia, działać za mocodawcę przez ten sam czas, jeżeli jest to konieczne do uchronienia mocodawcy od niekorzystnych skutków prawnych.

Istniejące wersje czasowe art. 95
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 95. Przepis artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do adwokata lub radcy prawnego ustanowionego przez sąd w przypadku zwolnienia go od obowiązku zastępowania strony w procesie.

Art. 96. W razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa. Jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do czasu zawieszenia postępowania.

Art. 97. § 1. Po wniesieniu pozwu sąd może dopuścić tymczasowo do podjęcia naglącej czynności procesowej osobę niemogącą na razie przedstawić pełnomocnictwa. Zarządzenie to sąd może uzależnić od zabezpieczenia kosztów.

§ 2. Sąd wyznaczy równocześnie termin, w ciągu którego osoba działająca bez pełnomocnictwa powinna je złożyć albo przedstawić zatwierdzenie swej czynności przez stronę. Jeżeli termin upłynął bezskutecznie, sąd pominie czynności procesowe tej osoby. W tym wypadku przeciwnik może żądać od działającego bez umocowania zwrotu kosztów spowodowanych jego tymczasowym dopuszczeniem.

Tytuł V

Koszty procesu

Dział I

Zwrot kosztów procesu

Art. 98. § 1. Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).

§ 2. Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdów i równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu procesowego.

§ 3. Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

§ 4. Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy.

Istniejące wersje czasowe art. 981
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.01.01
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 981. § 1. Do niezbędnych kosztów procesu zalicza się koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd.

§ 2. Jeżeli postępowanie cywilne zostało wszczęte w ciągu trzech miesięcy od dnia zakończenia mediacji, która nie została zakończona ugodą albo w ciągu trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o odmowie zatwierdzenia ugody przez sąd, do niezbędnych kosztów procesu zalicza się także koszty mediacji w wysokości nieprzekraczającej czwartej części opłaty.

§ 3. Do określenia kosztów mediacji stosuje się odpowiednio art. 98 § 2 i 3.

§ 4. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wysokość wynagrodzenia mediatora za prowadzenie postępowania mediacyjnego wszczętego na podstawie skierowania sądu i wydatki mediatora podlegające zwrotowi, biorąc pod uwagę rodzaj sprawy i wartość przedmiotu sporu oraz niezbędne wydatki związane z prowadzeniem mediacji.

Istniejące wersje czasowe art. 99
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2015.11.19
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2017.01.01
zmieniony przez
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 99. Stronom reprezentowanym przez radcę prawnego lub rzecznika patentowego oraz Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa zwraca się koszty w wysokości należnej według przepisów o wynagrodzeniu adwokata.

Art. 100. W razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu.

Art. 101. Zwrot kosztów należy się pozwanemu pomimo uwzględnienia powództwa, jeżeli nie dał powodu do wytoczenia sprawy i uznał przy pierwszej czynności procesowej żądanie pozwu.

Art. 102. W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Istniejące wersje czasowe art. 103
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.01.01
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 103. § 1. Niezależnie od wyniku sprawy sąd może włożyć na stronę lub interwenienta obowiązek zwrotu kosztów, wywołanych ich niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem.

§ 2. Przepis § 1 dotyczy zwłaszcza kosztów powstałych wskutek uchylenia się od wyjaśnień lub złożenia wyjaśnień niezgodnych z prawdą, zatajenia lub opóźnionego powołania dowodów, a także nieusprawiedliwionej odmowy poddania się mediacji, na którą strona uprzednio wyraziła zgodę.

Art. 104. Koszty procesu, w którym zawarto ugodę, znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej.

Art. 1041. Koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd i zakończonej ugodą znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej.

Art. 105. § 1. Współuczestnicy sporu zwracają koszty procesu w częściach równych. Sąd może jednak nakazać zwrot kosztów odpowiednio do udziału każdego ze współuczestników w sprawie, jeżeli pod tym względem zachodzą znaczne różnice.

§ 2. Na współuczestników sporu odpowiadających solidarnie co do istoty sprawy sąd włoży solidarny obowiązek zwrotu kosztów. Za koszty wynikłe z czynności procesowych, podjętych przez poszczególnych współuczestników wyłącznie we własnym interesie, inni współuczestnicy nie odpowiadają.

Art. 106. Udział prokuratora w sprawie nie uzasadnia zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz Skarbu Państwa ani od Skarbu Państwa.

Art. 107. Interwenient uboczny, do którego nie mają zastosowania przepisy o współuczestnictwie jednolitym, nie zwraca kosztów przeciwnikowi strony, do której przystąpił. Sąd może jednak przyznać od interwenienta na rzecz wygrywającego sprawę przeciwnika strony, do której interwenient przystąpił, zwrot kosztów wywołanych samoistnymi czynnościami procesowymi interwenienta. Sąd może także przyznać interwenientowi koszty interwencji od przeciwnika obowiązanego do zwrotu kosztów.

Art. 108. § 1. Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Sąd może jednak rozstrzygnąć jedynie o zasadach poniesienia przez strony kosztów procesu, pozostawiając szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu; w tej sytuacji, po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, referendarz sądowy w sądzie pierwszej instancji wydaje postanowienie, w którym dokonuje szczegółowego wyliczenia kosztów obciążających strony.

§ 2. Sąd drugiej instancji, uchylając zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę sądowi pierwszej instancji do rozpoznania, pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

Art. 1081. Jeżeli w toku postępowania sąd nie orzekł o obowiązku poniesienia kosztów sądowych lub orzeczeniem nie objął całej kwoty należnej z tego tytułu, postanowienie w tym przedmiocie wydaje na posiedzeniu niejawnym sąd, przed którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji.

Istniejące wersje czasowe art. 109
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.01.01
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 109. § 1. Roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeśli strona najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie złoży sądowi spisu kosztów albo nie zgłosi wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych. Jednakże o kosztach należnych stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego sąd orzeka z urzędu.

§ 2. Orzekając o wysokości przyznanych stronie kosztów procesu, sąd bierze pod uwagę celowość poniesionych kosztów oraz niezbędność ich poniesienia z uwagi na charakter sprawy. Przy ustalaniu wysokości kosztów poniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

Art. 110. Sąd może zasądzić od świadka, biegłego, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego - po ich wysłuchaniu - zwrot kosztów wywołanych ich rażącą winą. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Dział II

Pomoc prawna z urzędu

Art. 111 - 116. (uchylone)

Istniejące wersje czasowe art. 117
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
2019.01.01
zmieniony przez
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 117. § 1. Strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego.

§ 2. Osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

§ 3. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.

§ 4. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Osoba fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie tego sądu, może złożyć wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania, który niezwłocznie przesyła ten wniosek sądowi właściwemu.

§ 5. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny.

§ 6. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, zgłoszony po raz pierwszy w postępowaniu apelacyjnym, kasacyjnym lub postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sąd przekazuje do rozpoznania sądowi pierwszej instancji, chyba że uzna wniosek za uzasadniony.

Istniejące wersje czasowe art. 1171
2010.04.19
dodany przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 1171. § 1. Osoba fizyczna dołącza do wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o swoim stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Oświadczenie sporządza się według ustalonego wzoru. Jeżeli wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego składany jest łącznie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, osoba fizyczna dołącza tylko jedno oświadczenie.

§ 2. Sąd może odebrać od osoby fizycznej przyrzeczenie o treści: "Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem zapewniam, że złożone przeze mnie oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania jest prawdziwe i rzetelne". Przed odebraniem przyrzeczenia poucza się stronę ubiegającą się o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego o treści art. 120 § 4.

§ 3. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego złożony przez stronę reprezentowaną przez adwokata lub radcę prawnego bez dołączenia oświadczenia, o którym mowa w § 1, przewodniczący zwraca bez wzywania do uzupełnienia braków.

§ 4. W razie złożenia wniosku ustnie do protokołu, oświadczenie, o którym mowa w § 1, może być złożone także do protokołu.

§ 5. Przepisów § 1-4 nie stosuje się, jeżeli wniosek składa strona, o której mowa w art. 117 § 1.

§ 6. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzór oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, o którym mowa w § 1, a także sposób udostępniania osobom fizycznym wzoru druków tych oświadczeń, mając na względzie umożliwienie stronie złożenia jednego oświadczenia w razie składania wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i komunikatywność niezbędnych pouczeń dla stron co do sposobu wypełnienia, skutków niezłożenia oraz złożenia nieprawdziwego oświadczenia.

Istniejące wersje czasowe art. 1172
2010.04.19
dodany przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 1172. § 1. W razie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona nie może ponownie domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, powołując się na te same okoliczności, które stanowiły uzasadnienie oddalonego wniosku.

§ 2. Ponowny wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, oparty na tych samych okolicznościach, podlega odrzuceniu. Na postanowienie o odrzuceniu wniosku nie przysługuje zażalenie.

Istniejące wersje czasowe art. 1173
2010.04.19
dodany przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 1173. § 1. O wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego sąd zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych.

§ 2. Właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, wyznacza adwokata lub radcę prawnego niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie dwóch tygodni, zawiadamiając o tym sąd. W zawiadomieniu właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych wskazuje imię i nazwisko wyznaczonego adwokata lub radcy prawnego oraz jego adres do doręczeń.

§ 3. Jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata lub radcę prawnego, właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem lub radcą prawnym, wyznaczy adwokata lub radcę prawnego wskazanego przez stronę.

Istniejące wersje czasowe art. 118
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 118. § 1. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego przez sąd jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego.

§ 2. Adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd jest obowiązany zastępować stronę do prawomocnego zakończenia postępowania, chyba że z postanowienia sądu wynika, iż obowiązek zastępowania strony ustaje wcześniej.

§ 3. Z ważnych przyczyn adwokat lub radca prawny może wnosić o zwolnienie od obowiązku zastępowania strony w procesie. Sąd, zwalniając adwokata lub radcę prawnego, zwraca się jednocześnie do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie innego adwokata lub radcy prawnego. Przepis art. 1173 § 2 stosuje się odpowiednio.

§ 4. Jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd ma podjąć czynności poza siedzibą sądu orzekającego, sąd, na uzasadniony wniosek ustanowionego adwokata lub radcy prawnego, zwróci się w razie potrzeby do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego z innej miejscowości. Przepis art. 1173 § 2 stosuje się odpowiednio.

§ 5. Jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony w związku z postępowaniem kasacyjnym lub postępowaniem ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi, jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić na piśmie o tym stronę oraz sąd, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu. Do zawiadomienia adwokat lub radca prawny dołącza sporządzoną przez siebie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi. Opinia nie jest załączana do akt sprawy i nie jest doręczana stronie przeciwnej.

§ 6. Jeżeli opinia, o której mowa w § 5, nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, sąd zawiadamia o tym właściwy organ samorządu zawodowego, do którego należy adwokat lub radca prawny. W takim przypadku właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych wyznaczy innego adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 1173 § 2 stosuje się odpowiednio.

Istniejące wersje czasowe art. 119
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 119. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała. Jednakże na zasadzie tego ustanowienia adwokat lub radca prawny strony podejmuje czynności niecierpiące zwłoki.

Istniejące wersje czasowe art. 1191
2010.04.19
dodany przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 1191. Sąd może zarządzić stosowne dochodzenie, jeżeli na podstawie okoliczności sprawy lub oświadczeń strony przeciwnej powziął wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony domagającej się ustanowienia lub zastępowanej przez ustanowionego adwokata lub radcę prawnego.

Art. 120. § 1. Sąd cofnie ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli okaże się, że okoliczności, na których podstawie je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.

§ 2. W wypadkach, o których mowa w § 1, strona obowiązana jest uiścić wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego dla niej ustanowionego.

§ 3. Ponadto, w wypadku gdy okoliczności, na podstawie których przyznano ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, przestały istnieć, sąd może obciążyć stronę tym obowiązkiem tylko częściowo, stosownie do zmiany, jaka nastąpiła w jej stosunkach.

§ 4. Stronę, która uzyskała ustanowienie adwokata lub radcy prawnego na podstawie podania świadomie nieprawdziwych okoliczności, sąd skaże na grzywnę, niezależnie od jej obowiązku uiszczenia wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.

Art. 121. (uchylony)

Istniejące wersje czasowe art. 122
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 122. § 1. Adwokat lub radca prawny ustanowiony zgodnie z przepisami niniejszego działu ma prawo - z wyłączeniem strony - ściągnąć sumę należną mu tytułem wynagrodzenia i zwrotu wydatków z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od przeciwnika. Przeciwnik nie może czynić żadnych potrąceń, z wyjątkiem kosztów nawzajem mu przyznanych od strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu.

§ 2. Na kosztach, przypadających od przeciwnika strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu, należności adwokata lub radcy prawnego ustanowionego według przepisów poprzedzających przysługuje pierwszeństwo przed roszczeniami osób trzecich.

Istniejące wersje czasowe art. 123
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 123. § 1. Postanowienia, o których mowa w dziale niniejszym sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym. Postanowienia doręcza się tylko stronie, która złożyła wniosek o ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego.

§ 2. Postanowienie o ustanowieniu albo odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego może wydać także referendarz sądowy.

Istniejące wersje czasowe art. 124
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 124. § 1. Zgłoszenie wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jak również wniesienie środka odwoławczego od odmowy ich ustanowienia nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania, chyba że chodzi o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego dla powoda na skutek wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa. Sąd może jednak wstrzymać rozpoznanie sprawy aż do prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku i w związku z tym nie wyznaczać rozprawy, a wyznaczoną rozprawę odwołać lub odroczyć.

§ 2. W razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony przed upływem terminu do wniesienia zażalenia, dla którego sporządzenia ustawa wymaga zastępstwa prawnego przez adwokata lub radcę prawnego, sąd doręcza ustanowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu odpis postanowienia z urzędu, a termin do wniesienia zażalenia na postanowienie biegnie od dnia jego doręczenia pełnomocnikowi. Jeżeli strona prawidłowo zażądała doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, odpis postanowienia doręcza się pełnomocnikowi z uzasadnieniem.

§ 3. W razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, która prawidłowo zażądała doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, sąd doręcza ustanowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu orzeczenie z uzasadnieniem z urzędu, a termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia pełnomocnikowi orzeczenia z uzasadnieniem.

§ 4. W razie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, zgłoszonego w przypadkach, o których mowa w § 2 lub § 3, termin do wniesienia środka zaskarżenia biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia, a jeżeli postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia. Jeżeli jednak strona wniosła zażalenie w przepisanym terminie, termin do złożenia środka zaskarżenia biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia oddalającego zażalenie, a jeżeli postanowienie sądu drugiej instancji zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia.

§ 5. Ponowny wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, oparty na tych samych okolicznościach, nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia.

Tytuł VI

Postępowanie

Dział I

Przepisy ogólne o czynnościach procesowych

Rozdział 1

Pisma procesowe

Istniejące wersje czasowe art. 125
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.01.01
zmieniony przez
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.07.01
zmieniony przez
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 125. § 1. Pisma procesowe obejmują wnioski i oświadczenia stron składane poza rozprawą.

§ 2. Jeżeli przepis szczególny tak stanowi, pisma procesowe wnosi się na urzędowych formularzach.

§ 21. Jeżeli przepis szczególny tak stanowi, pisma procesowe wnosi się za pomocą systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe (drogą elektroniczną). Jeżeli przepis szczególny przewiduje, że pisma wnosi się wyłącznie drogą elektroniczną, pisma niewniesione tą drogą nie wywołują skutków prawnych, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu.

§ 3. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzory i sposób udostępniania stronom urzędowych formularzy, o których mowa w § 2, odpowiadających wymaganiom przewidzianym dla pism procesowych, szczególnym wymaganiom postępowania, w którym mają być stosowane, oraz zawierających niezbędne pouczenia dla stron, co do sposobu ich wypełniania, wnoszenia i skutków niedostosowania pisma do tych wymagań, uwzględniając, że urzędowe formularze powinny być udostępniane w siedzibach sądów oraz bezpłatnie w sieci Internet w formie pozwalającej na dogodną edycję treści formularza.

§ 31. Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji, określi, w drodze rozporządzenia, sposób wnoszenia pism procesowych drogą elektroniczną, mając na względzie skuteczność wnoszenia pism, szczególne wymagania postępowań obsługiwanych przez system teleinformatyczny oraz ochronę praw osób wnoszących pisma.

§ 4. (uchylony)

Istniejące wersje czasowe art. 126
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2009.02.17
zmieniony przez
2010.01.01
zmieniony przez
2013.07.07
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.07.01
zmieniony przez
2016.09.08
zmieniony przez
2016.10.07
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.04.30
zmieniony przez
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
2018.09.11
zmieniony przez
2019.03.04
zmieniony przez
2020.12.01
zmieniony przez
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 126. § 1. Każde pismo procesowe powinno zawierać:

    1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;

    2) oznaczenie rodzaju pisma;

    3) osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności;

    4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;

    5) wymienienie załączników.

§ 2. Gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie przedmiotu sporu oraz:

    1) oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i adresy stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników,

    2) numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) powoda będącego osobą fizyczną, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania lub posiada go nie mając takiego obowiązku lub

    3) numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku - numer w innym właściwym rejestrze, ewidencji lub NIP powoda niebędącego osobą fizyczną, który nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewidencji, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania.

§ 21. Dalsze pisma procesowe, poza elementami określonymi w § 1, powinny zawierać sygnaturę akt.

§ 3. Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa.

§ 31. Przepisu § 3 nie stosuje się do pism wnoszonych w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

§ 4. Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała.

§ 5. Pismo procesowe wniesione drogą elektroniczną powinno być opatrzone podpisem elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz. U. z 2013 r. poz. 262).

§ 6. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe wymagania dotyczące trybu zakładania konta w systemie teleinformatycznym służącym do prowadzenia elektronicznego postępowania upominawczego oraz sposobu posługiwania się podpisem elektronicznym w tym postępowaniu, mając na względzie sprawność postępowania, dostępność drogi elektronicznej dla stron postępowania oraz ochronę praw stron postępowania, przy uwzględnieniu możliwości składania jednorazowo wielu pozwów.

Art. 1261. § 1. W każdym piśmie należy podać wartość przedmiotu sporu lub wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy właściwość rzeczowa sądu, wysokość opłaty lub dopuszczalność środka odwoławczego, a przedmiotem sprawy nie jest oznaczona kwota pieniężna.

§ 2. Pisma dotyczące części przedmiotu sporu lub zaskarżenia podlegają opłacie tylko w stosunku do wartości tej części.

§ 3. Wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia podaje się w złotych, zaokrąglając w górę do pełnego złotego.

Art. 1262. § 1. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata.

§ 2. Nie żąda się opłaty od pisma, jeżeli już z jego treści wynika, że podlega ono odrzuceniu.

Istniejące wersje czasowe art. 127
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 127. W pismach procesowych mających na celu przygotowanie rozprawy (pisma przygotowawcze) należy podać zwięźle stan sprawy, wypowiedzieć się co do twierdzeń strony przeciwnej i dowodów przez nią powołanych, wreszcie wskazać dowody, które mają być przedstawione na rozprawie, lub je załączyć. W pismach przygotowawczych strony mogą wskazywać podstawy prawne swoich żądań lub wniosków.

Istniejące wersje czasowe art. 128
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.01.01
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 128. § 1. Do pisma procesowego należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich uczestniczącym w sprawie osobom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych.

§ 2. W elektronicznym postępowaniu upominawczym przepisu § 1 nie stosuje się.

Istniejące wersje czasowe art. 129
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.01.01
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2017.01.01
zmieniony przez
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 129. § 1. Strona powołująca się w piśmie na dokument obowiązana jest na żądanie przeciwnika złożyć oryginał dokumentu w sądzie jeszcze przed rozprawą.

§ 2. Zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność z oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

§ 3. Zawarte w odpisie dokumentu poświadczenie zgodności z oryginałem przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa ma charakter dokumentu urzędowego.

§ 4. Jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd, na wniosek strony albo z urzędu, zażąda od strony składającej odpis dokumentu, o którym mowa w § 2, przedłożenia oryginału tego dokumentu.

Istniejące wersje czasowe art. 130
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.01.01
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 130. § 1. Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym.

§ 11. Jeżeli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą, która nie ma w kraju przedstawiciela, przewodniczący wyznacza termin do poprawienia lub uzupełnienia pisma albo uiszczenia opłaty nie krótszy niż miesiąc.

§ 2. Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu.

§ 3. Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od chwili jego wniesienia.

§ 4. Zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pozwu doręcza się tylko powodowi.

§ 5. Pisma procesowe sporządzone z naruszeniem art. 871 podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia braków, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 6. W elektronicznym postępowaniu upominawczym pozew wnosi się wraz z opłatą sądową. Wniesienie pozwu bez opłaty nie wywołuje skutków jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu. Przepisów zdania pierwszego i drugiego nie stosuje się, jeżeli powód jest zwolniony od kosztów sądowych z mocy prawa.

Istniejące wersje czasowe art. 1301
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 1301. § 1. (utracił moc)

§ 11. Jeżeli pismo procesowe, które powinno być wniesione na urzędowym formularzu, nie zostało wniesione na takim formularzu lub nie może otrzymać prawidłowego biegu na skutek niezachowania innych warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego poprawienia lub uzupełnienia w terminie tygodniowym, przesyłając złożone pismo. Wezwanie powinno wskazywać wszystkie braki pisma oraz zawierać pouczenie o treści § 2.

§ 2. W razie bezskutecznego upływu terminu lub ponownego złożenia pisma dotkniętego brakami przewodniczący zarządza zwrot pisma. Sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty oraz sprzeciw od nakazu zapłaty sąd odrzuca.

§ 3. (uchylony)

§ 4. (uchylony)

Istniejące wersje czasowe art. 1302
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2009.07.01
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 1302. § 1. Pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, które nie zostało należycie opłacone, przewodniczący zwraca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu.

§ 2. W terminie tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie pisma z przyczyn określonych w § 1 strona może uiścić brakującą opłatę. Jeżeli opłata została wniesiona we właściwej wysokości, pismo wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie następuje w razie kolejnego zwrotu pisma z tej samej przyczyny.

§ 3. (uchylony)

§ 4. (uchylony)

§ 5. Przepisu § 1 nie stosuje się, gdy obowiązek uiszczenia opłaty stosunkowej powstał na skutek sprawdzenia przez sąd wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia.

Art. 1303. § 1. Przepisy art. 1261, art. 1262, art. 130 § 1 i § 11, art. 1302 stosuje się odpowiednio, gdy przed wysłaniem odpisu pisma innym stronom, a w braku takich stron - przed wysłaniem zawiadomienia o terminie posiedzenia, powstał obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty na skutek ustalenia przez sąd wyższej wartości przedmiotu sporu, cofnięcia zwolnienia od kosztów sądowych albo uchylenia kurateli.

§ 2. Jeżeli obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstał na skutek rozszerzenia lub innej zmiany żądania, z innych przyczyn niż wymienione w § 1, albo po wysłaniu odpisu pisma innym stronom, a w braku takich stron - po wysłaniu zawiadomienia o terminie posiedzenia, przewodniczący wzywa zobowiązanego do uiszczenia należnej opłaty w terminie tygodnia, a jeżeli mieszka on lub ma siedzibę za granicą i nie ma w kraju przedstawiciela - w terminie nie krótszym od miesiąca. W razie bezskutecznego upływu terminu, sąd prowadzi sprawę bez wstrzymywania biegu postępowania, a o obowiązku uiszczenia opłaty orzeka w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji, stosując odpowiednio zasady obowiązujące przy zwrocie kosztów procesu.

Art. 1304. § 1. Strona, która wnosi o podjęcie czynności połączonej z wydatkami, obowiązana jest uiścić zaliczkę na ich pokrycie w wysokości i terminie oznaczonym przez sąd. Jeżeli więcej niż jedna strona wnosi o podjęcie czynności, sąd zobowiązuje każdą stronę, która z czynności wywodzi skutki prawne, do uiszczenia zaliczki w równych częściach lub w innym stosunku według swego uznania.

§ 2. Przewodniczący wzywa stronę zobowiązaną do wniesienia zaliczki, aby w wyznaczonym terminie nie dłuższym niż dwa tygodnie zapłaciła oznaczoną kwotę. Jeżeli strona mieszka lub ma siedzibę za granicą, wyznaczony termin nie może być krótszy niż miesiąc.

§ 3. Jeżeli okazuje się, że przewidywane lub rzeczywiste wydatki są większe od wniesionej zaliczki, przewodniczący wzywa o jej uzupełnienie w trybie określonym w § 2.

§ 4. Sąd podejmie czynność połączoną z wydatkami, jeżeli zaliczka zostanie uiszczona w oznaczonej wysokości.

§ 5. W razie nieuiszczenia zaliczki sąd pominie czynność połączoną z wydatkami.

Istniejące wersje czasowe art. 1305
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 1305. W wypadkach, o których mowa w art. 130-1304, zarządzenia może wydać także referendarz sądowy.

Rozdział 2

Doręczenia

Istniejące wersje czasowe art. 131
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2013.01.01
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 131. § 1. Sąd dokonuje doręczeń przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529), osoby zatrudnione w sądzie, komornika lub sądową służbę doręczeniową.

§ 2. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw łączności określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb i sposób doręczania pism sądowych przez podmioty, o których mowa w § 1, mając na uwadze konieczność zapewnienia sprawnego toku postępowania, a także realizacji gwarancji procesowych jego uczestników, ochronę praw osób, którym pisma są doręczane, oraz ochronę ich danych osobowych.

§ 3. Minister Sprawiedliwości, na uzasadniony wniosek prezesa sądu, w drodze zarządzenia, tworzy i znosi w tym sądzie sądową służbę doręczeniową.

§ 4. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, warunki organizacji oraz strukturę sądowej służby doręczeniowej, mając na względzie wielkość sądu, koszty oraz zapewnienie skuteczności doręczeń i zachowanie wymogów postępowania sądowego.

Istniejące wersje czasowe art. 1311
2009.02.17
dodany przez
2010.01.01
dodany przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.07.01
zmieniony przez
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 1311. § 1. W elektronicznym postępowaniu upominawczym doręczeń powodowi dokonuje się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego elektroniczne postępowanie upominawcze (doręczenie elektroniczne), a pozwanemu, w przypadku gdy wniesie pismo drogą elektroniczną.

§ 2. W przypadku doręczenia elektronicznego pismo uznaje się za doręczone z datą wskazaną w elektronicznym potwierdzeniu odbioru korespondencji, a przy braku takiego potwierdzenia doręczenie uznaje się za skuteczne z upływem 14 dni od daty umieszczenia pisma w systemie teleinformatycznym.

§ 3. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji określi, w drodze rozporządzenia, tryb doręczeń elektronicznych w elektronicznym postępowaniu upominawczym mając na względzie zapewnienie skuteczności doręczeń oraz ochronę praw osób, którym pisma są doręczane.

Istniejące wersje czasowe art. 132
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2017.01.01
zmieniony przez
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 132. § 1. W toku sprawy adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy oraz radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa doręczają sobie nawzajem bezpośrednio odpisy pism procesowych z załącznikami. Do pisma procesowego wniesionego do sądu dołącza się dowód doręczenia drugiej stronie odpisu albo dowód jego wysłania przesyłką poleconą. Pisma, do których nie dołączono dowodu doręczenia albo dowodu wysłania przesyłką poleconą, podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia tego braku.

§ 11. Przepis § 1 nie dotyczy wniesienia pozwu wzajemnego, apelacji, skargi kasacyjnej, zażalenia, sprzeciwu od wyroku zaocznego, sprzeciwu od nakazu zapłaty, zarzutów od nakazu zapłaty, wniosku o zabezpieczenie powództwa, skargi o wznowienie postępowania, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia i skargi na orzeczenia referendarza sądowego, które należy złożyć w sądzie z odpisami dla strony przeciwnej.

§ 2. Doręczenie adresatowi może nastąpić także przez wręczenie mu pisma bezpośrednio w sekretariacie sądu.

Istniejące wersje czasowe art. 133
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.03.15
zmieniony przez
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 133. § 1. Jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście, a gdy nie ma ona zdolności procesowej - jej przedstawicielowi ustawowemu.

§ 2. Pisma procesowe lub orzeczenia dla osoby prawnej, jak również dla organizacji, która nie ma osobowości prawnej, doręcza się organowi uprawnionemu do reprezentowania ich przed sądem lub do rąk pracownika upoważnionego do odbioru pism.

§ 2a. Pisma procesowe dla przedsiębiorców i wspólników spółek handlowych, wpisanych do rejestru sądowego na podstawie odrębnych przepisów, doręcza się na adres podany w rejestrze, chyba że strona wskazała inny adres dla doręczeń. Jeżeli ostatni wpisany adres został wykreślony jako niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy i nie zgłoszono wniosku o wpis nowego adresu, adres wykreślony jest uważany za adres podany w rejestrze.

§ 2b. (uchylony)

§ 3. Jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism sądowych, doręczenia należy dokonać tym osobom. Jednakże Skarbowi Państwa doręczenia dokonuje się zawsze w sposób określony w § 2.

Art. 134. § 1. W dni ustawowo uznane za wolne od pracy, jako też w porze nocnej doręczać można tylko w wyjątkowych wypadkach za uprzednim zarządzeniem prezesa sądu.

§ 2. Za porę nocną uważa się czas od godziny dwudziestej pierwszej do godziny siódmej.

Istniejące wersje czasowe art. 135
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2013.01.01
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 135. § 1. Doręczenia dokonuje się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata zastanie.

§ 2. Na wniosek strony doręczenie może być dokonane na wskazany przez nią adres skrytki pocztowej. W tym wypadku pismo sądowe przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe składa się w placówce pocztowej tego operatora, umieszczając zawiadomienie o tym w skrytce pocztowej adresata.

Art. 136. § 1. Strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swego zamieszkania.

§ 2. W razie zaniedbania tego obowiązku pismo sądowe pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. O powyższym obowiązku i skutkach jego niedopełnienia sąd powinien pouczyć stronę przy pierwszym doręczeniu.

§ 3. Przepisu § 2 nie stosuje się do doręczenia skargi o wznowienie postępowania lub skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

§ 4. Strona, która zgłosiła wniosek o dokonywanie doręczeń na adres oznaczonej skrytki pocztowej, ma obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie tego adresu. Przepisy § 2 i 3 stosuje się odpowiednio.

Istniejące wersje czasowe art. 137
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 137. § 1. Doręczenia żołnierzom zasadniczej służby wojskowej, funkcjonariuszom Policji i Służby Więziennej dokonuje się przez ich organy bezpośrednio przełożone.

§ 2. Doręczenia osobom pozbawionym wolności dokonuje się przez zarząd odpowiedniego zakładu.

Art. 138. § 1. Jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo sądowe dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi, jeżeli osoby te nie są przeciwnikami adresata w sprawie i podjęły się oddania mu pisma.

§ 2. Dla adresata, którego doręczający nie zastanie w miejscu pracy, można doręczyć pismo osobie upoważnionej do odbioru pism.

Istniejące wersje czasowe art. 139
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2012.05.03
zmieniony przez
2013.01.01
zmieniony przez
2013.07.07
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.03.15
zmieniony przez
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 139. § 1. W razie niemożności doręczenia w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających, pismo przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe należy złożyć w placówce pocztowej tego operatora, a doręczane w inny sposób - w urzędzie właściwej gminy, umieszczając zawiadomienie o tym w drzwiach mieszkania adresata lub w oddawczej skrzynce pocztowej ze wskazaniem gdzie i kiedy pismo pozostawiono, oraz z pouczeniem, że należy je odebrać w terminie siedmiu dni od dnia umieszczenia zawiadomienia. W przypadku bezskutecznego upływu tego terminu, czynność zawiadomienia należy powtórzyć.

§ 11. Pismo złożone w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe może zostać odebrane także przez osobę upoważnioną na podstawie pełnomocnictwa pocztowego do odbioru przesyłek pocztowych, w rozumieniu tej ustawy.

§ 2. Jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane. W takim przypadku doręczający zwraca pismo do sądu z adnotacją o odmowie jego przyjęcia.

§ 3. Pisma dla osób prawnych, organizacji, osób fizycznych podlegających wpisowi do rejestru albo ewidencji na podstawie odrębnych przepisów - w razie niemożności doręczenia w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających z uwagi na nieujawnienie w rejestrze albo w ewidencji zmiany adresu, a w przypadku osób fizycznych miejsca zamieszkania i adresu - pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowe miejsce zamieszkania i adres są sądowi znane.

§ 4. Sąd rejestrowy przy ogłoszeniu lub doręczeniu postanowienia o  pierwszym wpisie poucza wnioskodawcę o skutkach zaniedbania ujawnienia w  rejestrze zmian określonych w § 3.

§ 5. Na wniosek strony sąd albo referendarz sądowy na posiedzeniu niejawnym wydaje zaświadczenie, w którym stwierdza, że wyrok zaoczny lub nakaz zapłaty został uznany za doręczony na oznaczony adres w trybie określonym w § 1.

Istniejące wersje czasowe art. 140
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 140. Pisma procesowe i orzeczenia doręcza się w odpisach.

Art. 141. § 1. Pełnomocnikowi procesowemu kilku osób doręcza się jeden egzemplarz pisma i załączników.

§ 2. Uprawnionemu przez kilku współuczestników sporu do odbioru pism sądowych doręcza się po jednym egzemplarzu dla każdego współuczestnika.

§ 3. Jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich.

Istniejące wersje czasowe art. 142
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 142. § 1. Odbierający pismo potwierdza odbiór i jego datę własnoręcznym podpisem. Jeżeli tego nie może lub nie chce uczynić, doręczający sam oznacza datę doręczenia oraz przyczyny braku podpisu.

§ 2. Doręczający stwierdza na potwierdzeniu odbioru sposób doręczenia, a na doręczonym piśmie zaznacza dzień doręczenia i opatruje to stwierdzenie swoim podpisem.

Art. 143. Jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony pozew lub inne pismo procesowe wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający.

Istniejące wersje czasowe art. 144
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2009.06.13
zmieniony przez
2010.04.19
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 144. § 1. Przewodniczący ustanowi kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony nie jest znane. W sprawach o roszczenia alimentacyjne, jak również w sprawach o ustalenie pochodzenia dziecka i o związane z tym roszczenia, przewodniczący przed ustanowieniem kuratora przeprowadzi stosowne dochodzenie w celu ustalenia miejsca zamieszkania lub pobytu pozwanego.

§ 2. O ustanowieniu kuratora przewodniczący ogłosi publicznie w budynku sądowym i lokalu wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w sprawach zaś większej wagi, gdy uzna to za potrzebne, także w prasie.

§ 3. Z chwilą doręczenia pisma kuratorowi doręczenie staje się skuteczne. Sąd może jednak uzależnić skuteczność doręczenia od upływu oznaczonego terminu od chwili wywieszenia obwieszczenia w budynku sądowym.

§ 4. Czynności określone w § 1-3 może wykonywać także referendarz sądowy.

Art. 145. W wypadkach, w których ustanowienie kuratora według przepisów poprzedzających nie jest wymagane, pismo doręcza się stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, przez wywieszenie w budynku sądowym. Doręczenie takie staje się skuteczne z upływem miesiąca od dnia wywieszenia.

Istniejące wersje czasowe art. 146
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.03.15
zmieniony przez
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 146. Przepisy o doręczeniu stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, i ustanowieniu dla niej kuratora stosuje się również do organizacji, które nie mają organów albo których organy są nieznane z miejsca pobytu.

Art. 147. Gdy okaże się, że żądanie ustanowienia kuratora lub wywieszenia pisma nie było uzasadnione, sąd zarządzi doręczenie pisma w sposób właściwy, a w miarę potrzeby zniesie na wniosek strony zainteresowanej postępowanie przeprowadzone z udziałem kuratora lub po wywieszeniu pisma w budynku sądowym.

Rozdział 3

Posiedzenia sądowe

Art. 148. § 1. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie.

§ 2. Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.

Art. 149. § 1. Posiedzenia sądowe wyznacza przewodniczący z urzędu, ilekroć wymaga tego stan sprawy.

§ 2. O posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony i osoby zainteresowane przez wezwanie lub ogłoszenie podczas posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć wezwanie na następne posiedzenie. Wezwanie powinno być doręczone co najmniej na tydzień przed posiedzeniem. W wypadkach pilnych termin ten może być skrócony do trzech dni.

Art. 150. W wezwaniu na posiedzenie oznacza się:

    1) imię, nazwisko i miejsce zamieszkania wezwanego;

    2) sąd oraz miejsce i czas posiedzenia;

    3) strony i przedmiot sprawy;

    4) cel posiedzenia;

    5) skutki niestawiennictwa.

Istniejące wersje czasowe art. 151
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 151. Posiedzenia sądowe odbywają się w budynku sądowym, a poza tym budynkiem tylko wówczas, gdy czynności sądowe muszą być wykonane w innym miejscu albo gdy odbycie posiedzenia poza budynkiem sądowym ułatwia przeprowadzenie sprawy lub przyczynia się znacznie do zaoszczędzenia kosztów.

Istniejące wersje czasowe art. 152
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2017.07.14
zmieniony przez
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 152. Na posiedzenia jawne wstęp na salę sądową mają - poza stronami i osobami wezwanymi - tylko osoby pełnoletnie. Na posiedzenia niejawne mają wstęp tylko osoby wezwane.

Istniejące wersje czasowe art. 153
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2011.01.02
zmieniony przez
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 153. § 1. Sąd z urzędu zarządza odbycie całego posiedzenia lub jego części przy drzwiach zamkniętych, jeżeli publiczne rozpoznanie sprawy zagraża porządkowi publicznemu lub moralności lub jeżeli mogą być ujawnione okoliczności objęte ochroną informacji niejawnych.

§ 11. Sąd na wniosek strony zarządza odbycie posiedzenia lub jego części przy drzwiach zamkniętych, gdy mogą być ujawnione okoliczności stanowiące tajemnicę jej przedsiębiorstwa.

§ 2. Sąd może ponadto zarządzić odbycie posiedzenia lub jego części przy drzwiach zamkniętych na wniosek strony, jeżeli podane przez nią przyczyny uzna za uzasadnione lub jeżeli roztrząsane być mają szczegóły życia rodzinnego. Postępowanie dotyczące tego wniosku odbywa się przy drzwiach zamkniętych. Postanowienie w tym przedmiocie sąd ogłasza publicznie.

Art. 154. § 1. Podczas posiedzenia odbywającego się przy drzwiach zamkniętych mogą być obecni na sali: strony, interwenienci uboczni, ich przedstawiciele ustawowi i pełnomocnicy, prokurator oraz osoby zaufania po dwie z każdej strony.

§ 2. Ogłoszenie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie odbywa się publicznie.

Art. 155. § 1. Przewodniczący otwiera, prowadzi i zamyka posiedzenia, udziela głosu, zadaje pytania, upoważnia do zadawania pytań i ogłasza orzeczenia.

§ 2. Przewodniczący może odebrać głos, gdy przemawiający go nadużywa, jak również uchylić pytanie, jeżeli uzna je za niewłaściwe lub zbyteczne.

Art. 156. Sąd nawet na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny.

Istniejące wersje czasowe art. 157
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.07.01
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 157. § 1. Z przebiegu posiedzenia jawnego protokolant sporządza protokół. Protokół sporządza się, utrwalając przebieg posiedzenia za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk oraz pisemnie, pod kierunkiem przewodniczącego, zgodnie z art. 158 § 1.

§ 11. Jeżeli ze względów technicznych utrwalenie przebiegu posiedzenia za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk nie jest możliwe, protokół jest sporządzany wyłącznie pisemnie, pod kierunkiem przewodniczącego, zgodnie z art. 158 § 2.

§ 2. Przy wydawaniu wyroków zaocznych wystarcza zaznaczenie w aktach, że pozwany nie stawił się na posiedzenie, nie żądał przeprowadzenia rozprawy w swej nieobecności i nie złożył żadnych wyjaśnień, oraz wzmianka co do ogłoszenia wyroku.

§ 3. Z posiedzenia niejawnego sporządza się notatkę urzędową, jeżeli nie wydano orzeczenia.

Istniejące wersje czasowe art. 158
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.07.01
zmieniony przez
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2014.10.27
zmieniony przez
2015.03.27
zmieniony przez
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 158. § 1. Protokół sporządzony pisemnie zawiera oznaczenie sądu, miejsca i daty posiedzenia, nazwiska sędziów, protokolanta, prokuratora, stron, interwenientów, jak również obecnych na posiedzeniu przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz oznaczenie sprawy i wzmianki co do jawności. Ponadto protokół sporządzony pisemnie zawiera wymienienie zarządzeń i orzeczeń wydanych na posiedzeniu oraz stwierdzenie, czy zostały ogłoszone, a także czynności stron wpływające na rozstrzygnięcie sądu (ugoda, zrzeczenie się roszczenia, uznanie powództwa, cofnięcie, zmiana, rozszerzenie lub ograniczenie żądania pozwu) oraz inne czynności stron, które według szczególnych przepisów ustawy powinny być wciągnięte, wpisane, przyjęte, złożone, zgłoszone lub wniesione do protokołu. Jeżeli sporządzenie odrębnej sentencji orzeczenia nie jest wymagane, wystarcza zamieszczenie w protokole treści samego rozstrzygnięcia. Czynności wymagające podpisu strony mogą być zamieszczane w odrębnym dokumencie stanowiącym część protokołu.

§ 11. Protokół, o którym mowa w § 1, może zawierać wnioski i twierdzenia stron, streszczenie wyników postępowania dowodowego oraz inne okoliczności istotne dla przebiegu posiedzenia; zamiast wniosków i twierdzeń można w protokole powołać się na pisma przygotowawcze.

§ 2. Jeżeli przebiegu posiedzenia nie utrwala się za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk, protokół sporządzony pisemnie zawiera, oprócz danych i okoliczności określonych w § 1, wnioski oraz twierdzenia stron, udzielone pouczenia, a także wyniki postępowania dowodowego oraz inne okoliczności istotne dla przebiegu posiedzenia; zamiast wniosków i twierdzeń można w protokole powołać się na pisma przygotowawcze.

§ 3. Protokół sporządzony za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk protokolant podpisuje podpisem elektronicznym gwarantującym identyfikację osoby protokolanta oraz rozpoznawalność jakiejkolwiek późniejszej zmiany protokołu. Protokół sporządzony pisemnie podpisują przewodniczący i protokolant.

§ 4. Jeżeli jest to niezbędne dla zapewnienia prawidłowego orzekania w sprawie, przewodniczący może zarządzić sporządzenie transkrypcji odpowiedniej części protokołu sporządzonego za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk.

§ 5. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje urządzeń i środków technicznych służących do utrwalania dźwięku albo obrazu i dźwięku, sposób sporządzania zapisów dźwięku albo obrazu i dźwięku oraz sposób identyfikacji osób je sporządzających, jak również sposób udostępniania oraz przechowywania takich zapisów, mając na uwadze:

    1) konieczność właściwego zabezpieczenia zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku przed ich utratą, zniekształceniem, nieuprawnionym dostępem, usunięciem lub inną nieuprawnioną zmianą, a także rozpoznawalność dokonania uprawnionej zmiany lub usunięcia i identyfikacji osoby dokonującej tych czynności;

    2) minimalne wymagania dla systemów teleinformatycznych używanych do realizacji zadań publicznych, określone w odrębnych przepisach;

    3) konieczność zmiany formatu zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku lub przeniesienia na inny informatyczny nośnik danych w celu ponownego odtworzenia zapisu;

    4) konieczność zapewnienia możliwości zapoznania się z zapisem dźwięku albo obrazu i dźwięku oraz uzyskania z akt sprawy zapisu dźwięku.

Istniejące wersje czasowe art. 159
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.07.01
uchylony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 159. (uchylony)

Istniejące wersje czasowe art. 160
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.07.01
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 160. § 1. Strony mogą żądać sprostowania lub uzupełnienia protokołu, nie później jednak jak na następnym posiedzeniu, a jeśli idzie o protokół rozprawy, po której zamknięciu nastąpiło wydanie wyroku - dopóki akta sprawy znajdują się w sądzie. Od zarządzenia przewodniczącego strony mogą odwołać się do sądu w terminie tygodniowym od doręczenia im zarządzenia.

§ 2. Zapis dźwięku albo obrazu i dźwięku nie podlega sprostowaniu.

Istniejące wersje czasowe art. 161
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2017.01.01
zmieniony przez
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 161. W toku posiedzenia wnioski, oświadczenia, uzupełnienia i sprostowania wniosków i oświadczeń można zamieścić w załączniku do protokołu. Jeżeli stronę zastępuje adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy lub Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa, przewodniczący może zażądać złożenia takiego załącznika w wyznaczonym terminie.

Art. 162. Strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były obecne, na najbliższym posiedzeniu zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Stronie, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo że strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy.

Istniejące wersje czasowe art. 163
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.04.15
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2017.01.01
zmieniony przez
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.02.01
zmieniony przez
2018.05.20
zmieniony przez
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 163. § 1. Jeżeli kodeks przewiduje grzywnę bez określenia jej wysokości, grzywnę wymierza się w kwocie do pięciu tysięcy złotych. Grzywny ściąga się w drodze egzekucji sądowej na rzecz Skarbu Państwa.

§ 2. Ilekroć kodeks dopuszcza zarządzenie przymusowego sprowadzenia lub aresztowania, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania karnego.

§ 3. O przymusowe sprowadzenie żołnierza w czynnej służbie wojskowej sąd zwraca się do dowódcy jednostki wojskowej, w której pełni on służbę, lub do Żandarmerii Wojskowej, a o przymusowe sprowadzenie funkcjonariusza Policji, Biura Ochrony Rządu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego lub Straży Granicznej - do jego przełożonego.

§ 4. O ukaranie żołnierza w czynnej służbie wojskowej sąd występuje do dowódcy jednostki wojskowej, w której pełni on służbę, a o ukaranie funkcjonariusza Policji, Biura Ochrony Rządu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego lub Straży Granicznej - do jego przełożonego.

Rozdział 4

Terminy

Art. 164. Bieg terminu wyznaczonego przez sąd lub przewodniczącego (termin sądowy) rozpoczyna się od ogłoszenia w tym przedmiocie postanowienia lub zarządzenia, a gdy kodeks przewiduje doręczenie z urzędu - od jego doręczenia.

Istniejące wersje czasowe art. 165
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2013.01.01
zmieniony przez
2013.08.17
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 165. § 1. Terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego.

§ 2. Oddanie pisma procesowego w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe lub w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu.

§ 3. To samo dotyczy złożenia pisma przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej albo przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego oraz przez członka załogi polskiego statku morskiego u  kapitana statku.

Art. 166. Przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć lub skrócić termin sądowy na wniosek zgłoszony przed upływem terminu, nawet bez wysłuchania strony przeciwnej.

Rozdział 5

Uchybienie i przywrócenie terminu

Art. 167. Czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna.

Istniejące wersje czasowe art. 168
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 168. § 1. Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.

§ 2. Przywrócenie nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie pociąga za sobą ujemnych dla strony skutków procesowych.

Istniejące wersje czasowe art. 169
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 169. § 1. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.

§ 2. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek.

§ 3. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności procesowej.

§ 4. Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w wypadkach wyjątkowych.

§ 5. Postanowienie w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

Art. 170. Niedopuszczalne jest przywrócenie terminu do złożenia środka odwoławczego od wyroku orzekającego unieważnienie małżeństwa lub rozwód albo ustalającego nieistnienie małżeństwa, jeżeli choćby jedna ze stron zawarła po uprawomocnieniu się wyroku nowy związek małżeński.

Istniejące wersje czasowe art. 171
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2010.04.19
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 171. Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuca.

Art. 172. Zgłoszenie wniosku o przywrócenie terminu nie wstrzymuje postępowania w sprawie ani wykonania orzeczenia. Sąd może jednak, stosownie do okoliczności, wstrzymać postępowanie lub wykonanie orzeczenia. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. W razie uwzględnienia wniosku sąd może natychmiast przystąpić do rozpoznania sprawy.

Rozdział 6

Zawieszenie postępowania

Art. 173. Postępowanie ulega zawieszeniu z mocy prawa w razie zaprzestania czynności przez sąd wskutek siły wyższej.

Istniejące wersje czasowe art. 174
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.01.01
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.03.15
zmieniony przez
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
2018.11.25
zmieniony przez
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 174. § 1. Sąd zawiesza postępowanie z urzędu:

    1) w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela;

    2) jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie;

    3) jeżeli strona lub jej przedstawiciel ustawowy znajduje się w  miejscowości pozbawionej wskutek nadzwyczajnych wydarzeń komunikacji z  siedzibą sądu;

    4) jeżeli postępowanie dotyczy masy upadłości i ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu, a strona pozbawiona została prawa zarządu masą upadłości, albo ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku strony.

§ 2. W wypadkach wymienionych w § 1 pkt 1 i 4 zawieszenie ma skutek od chwili zdarzeń, które je spowodowały. Zawieszając postępowanie, sąd z urzędu uchyla orzeczenia wydane po nastąpieniu tych zdarzeń, chyba że nastąpiły one po zamknięciu rozprawy.

§ 3. W wypadku, o którym mowa w § 1 pkt 4, sąd wezwie syndyka albo zarządcę masy upadłości do wzięcia udziału w sprawie, a jeżeli syndyk albo zarządca może odmówić wstąpienia do postępowania, sąd wyznaczy mu odpowiedni termin do złożenia oświadczenia. Niezłożenie w terminie oświadczenia co do wstąpienia do postępowania uważa się za odmowę wstąpienia.

Art. 175. W razie śmierci pełnomocnika procesowego postępowanie może toczyć się dalej dopiero po wezwaniu strony niestawającej. Wezwanie doręcza się stronie w miejscu jej rzeczywistego zamieszkania, zawiadamiając ją równocześnie o śmierci pełnomocnika procesowego. W wypadku tym nie stosuje się art. 136 § 2.

Art. 1751. Jeżeli zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych jest obowiązkowe, w razie śmierci adwokata lub radcy prawnego, skreślenia z listy adwokatów lub radców prawnych, utraty możliwości wykonywania zawodu albo utraty zdolności procesowej, sąd zawiesza postępowanie z urzędu, wyznaczając odpowiedni termin do wskazania innego adwokata lub radcy prawnego, i po upływie tego terminu podejmuje postępowanie. Przepis art. 175 stosuje się odpowiednio.

Istniejące wersje czasowe art. 176
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.10.09
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 176. Sąd zawiesi postępowanie na wniosek spadkobiercy, jeżeli powód dochodzi przeciwko niemu wykonania obowiązku, należącego do długów spadkowych, a spadkobierca nie złożył jeszcze oświadczenia o przyjęciu spadku i termin do złożenia takiego oświadczenia jeszcze nie upłynął.

Istniejące wersje czasowe art. 177
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2013.07.07
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.09.08
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 177. § 1. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu:

    1) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego;

    2) jeżeli osoba trzecia wystąpiła przeciwko obu stronom z interwencją główną;

    3) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od uprzedniej decyzji organu administracji publicznej;

    4) jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej;

    5) w razie niestawiennictwa obu stron na rozprawie, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, oraz w razie niestawiennictwa powoda, gdy powód nie żądał rozpoznania sprawy w jego nieobecności, a pozwany nie zgłosił wniosku o rozpoznanie sprawy;

    6) jeżeli na skutek braku lub wskazania złego adresu powoda albo niewskazania przez powoda w wyznaczonym terminie adresu pozwanego lub danych pozwalających sądowi na ustalenie numerów, o których mowa w art. 2081, lub niewykonania przez powoda innych zarządzeń nie można nadać sprawie dalszego biegu.

§ 2. Jeżeli postępowanie karne, dyscyplinarne lub administracyjne nie jest jeszcze rozpoczęte, a jego rozpoczęcie zależy od wniosku strony, sąd wyznaczy termin do wszczęcia postępowania, w innych wypadkach może zwrócić się do właściwego organu.

Art. 178. Sąd może również zawiesić postępowanie na zgodny wniosek stron.

Art. 179. § 1. W wypadku zawieszenia postępowania na zgodny wniosek stron albo wskutek ich niestawiennictwa lub niemożności nadania sprawie dalszego biegu, zawieszenie wstrzymuje tylko bieg terminów sądowych, które biegną dalej dopiero z chwilą podjęcia postępowania.

§ 2. We wszystkich innych wypadkach zawieszenia żadne terminy nie biegną i zaczynają biec dopiero od początku z chwilą podjęcia postępowania. Terminy sądowe należy w miarę potrzeby wyznaczać na nowo.

§ 3. Podczas zawieszenia sąd nie podejmuje żadnych czynności z wyjątkiem tych, które mają na celu podjęcie postępowania albo zabezpieczenie powództwa lub dowodu. Czynności podejmowane przez strony, a niedotyczące tych przedmiotów, wywołują skutki dopiero z chwilą podjęcia postępowania.

Istniejące wersje czasowe art. 180
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.01.01
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.03.15
zmieniony przez
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
2018.11.25
zmieniony przez
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 180. § 1. Sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, w szczególności:

    1) w razie śmierci strony - z chwilą zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo z chwilą ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku;

    2) w razie utraty zdolności sądowej - z chwilą ustalenia ogólnego następcy prawnego;

    3) w razie braku przedstawiciela ustawowego - z chwilą jego ustanowienia;

    4) gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania - z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia kończącego to postępowanie; sąd może jednak i przedtem, stosownie do okoliczności, podjąć dalsze postępowanie;

    5) w razie ogłoszenia upadłości strony - z chwilą zgłoszenia się lub wskazania syndyka albo zarządcy masy upadłości, a jeżeli syndyk albo zarządca może odmówić wstąpienia do postępowania - z chwilą złożenia przez niego oświadczenia; w przypadku odmowy wstąpienia do postępowania przez syndyka albo zarządcę masy upadłości, postępowanie podejmuje się z udziałem upadłego.

§ 2. Jeżeli w ciągu roku od dnia postanowienia o  zawieszeniu postępowania nie zgłoszą się lub nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłej strony, sąd może z urzędu zwrócić się do sądu spadku o  ustanowienie kuratora spadku, chyba że kurator taki już wcześniej został ustanowiony.

Istniejące wersje czasowe art. 181
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.10.09
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 181. Sąd postanowi podjąć postępowanie na wniosek którejkolwiek ze stron:

    1) gdy postępowanie zostało zawieszone na wniosek spadkobiercy - po złożeniu oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku albo po upływie terminu do złożenia takiego oświadczenia;

    2) w wypadku zawieszenia na wniosek obu stron albo wskutek niestawiennictwa - nie wcześniej niż po upływie trzech miesięcy od zawieszenia, jeżeli strony we wniosku o zawieszenie nie oznaczyły dłuższego terminu.

Art. 182. § 1. Sąd umarza postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron lub na wniosek spadkobiercy, jak również z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu. Ponadto sąd umorzy postępowanie w razie stwierdzenia braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, a w każdym razie po upływie roku od daty postanowienia o zawieszeniu z tej przyczyny. Sąd także umorzy postępowanie w razie śmierci strony po upływie lat pięciu od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania z tej przyczyny.

§ 2. Umorzenie postępowania zawieszonego w pierwszej instancji nie pozbawia powoda prawa ponownego wytoczenia powództwa, jednakże poprzedni pozew nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa.

§ 3. Umorzenie zawieszonego postępowania przez sąd wyższej instancji powoduje uprawomocnienie się zaskarżonego orzeczenia, z wyjątkiem spraw o unieważnienie małżeństwa lub o rozwód oraz o ustalenie nieistnienia małżeństwa, w których postępowanie umarza się wówczas w całości.

§ 4. Z umorzeniem postępowania umarzają się nawzajem także koszty stron w danej instancji.

Istniejące wersje czasowe art. 1821
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
uchylony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 1821. (uchylony)

Art. 183. Postanowienie w przedmiocie zawieszenia, podjęcia i umorzenia postępowania może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Dział II

Postępowanie przed sądami pierwszej instancji

Rozdział 1

Mediacja i postępowanie pojednawcze

Oddział 1

Mediacja

Art. 1831. § 1. Mediacja jest dobrowolna.

§ 2. Mediację prowadzi się na podstawie umowy o mediację albo postanowienia sądu kierującego strony do mediacji. Umowa może być zawarta także przez wyrażenie przez stronę zgody na mediację, gdy druga strona złożyła wniosek, o którym mowa w art. 1836 § 1.

§ 3. W umowie o mediację strony określają w szczególności przedmiot mediacji, osobę mediatora albo sposób wyboru mediatora.

§ 4. Mediację prowadzi się przed wszczęciem postępowania, a za zgodą stron także w toku sprawy.

Istniejące wersje czasowe art. 1832
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2012.05.03
zmieniony przez
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.01.01
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 1832. § 1. Mediatorem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych, korzystająca w pełni z praw publicznych.

§ 2. Mediatorem nie może być sędzia. Nie dotyczy to sędziów w stanie spoczynku.

§ 3. Organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych oraz uczelnie mogą prowadzić listy stałych mediatorów oraz tworzyć ośrodki mediacyjne. Wpis na listę wymaga wyrażonej na piśmie zgody mediatora. Informację o listach stałych mediatorów oraz o ośrodkach mediacyjnych przekazuje się prezesowi sądu okręgowego.

§ 4. Stały mediator może odmówić prowadzenia mediacji tylko z ważnych powodów, o których jest obowiązany niezwłocznie powiadomić strony, a jeżeli strony do mediacji skierował sąd - również sąd.

Istniejące wersje czasowe art. 1833
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.01.01
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 1833. Mediator powinien zachować bezstronność przy prowadzeniu mediacji.

Istniejące wersje czasowe art. 1834
Tekst ujednolicony przez redakcję na dzień:
2008.12.12
2014.01.21 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2014 r. poz. 101
2016.01.01
zmieniony przez
2016.11.09 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2016 r. poz. 1822
2018.01.19 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 155
2018.07.16 Tekst jednolity
ujednolicony przez
Dz. U. z 2018 r. poz. 1360
Pokaż wszystkie w jednym oknie

Art. 1834. § 1. Postępowanie mediacyjne nie jest jawne.

§ 2. Mediator jest obowiązany zachować w tajemnicy fakty, o których dowiedział się w związku z prowadzeniem mediacji, chyba że strony zwolnią go z tego obowiązku.

§ 3. Bezskuteczne jest powoływanie się w toku postępowania przed sądem lub sądem polubownym na propozycje ugodowe, propozycje wzajemnych ustępstw lub inne oświadczenia składane w postęp